İŞE GİRİŞ MUAYENELERİ VE SAĞLIK RAPOR TANZİMİ

I. 6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU ÖNCESİ DÖNEM

 

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu öncesinde kişilerin işe girişlerinde ve devamı süresince sağlık kontrolleri ile ilgili özel bir Kanun bulunmamakta idi. Gerekli düzenlemeler 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı yönetmelikler ile düzenlenmekte idi.

4857 sayılı İş Kanunu Madde 86,87 ve 89. Maddeler

Ağır ve tehlikeli işlerde rapor

MADDE 86. - Ağır ve tehlikeli işlerde çalışacak işçilerin işe girişinde veya işin devamı süresince en az yılda bir, bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı oldukları işyeri hekimi, işçi sağlığı dispanserleri, bunların bulunmadığı yerlerde sırası ile en yakın Sosyal Sigortalar  Kurumu,  sağlık ocağı, hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilmiş muayene raporları olmadıkça, bu gibilerin işe alınmaları veya işte çalıştırılmaları yasaktır. Sosyal Sigortalar Kurumu işe ilk giriş muayenesini yapmaktan kaçınamaz.

On sekiz yaşından küçük işçiler için rapor

MADDE 87. - Ondört yaşından onsekiz yaşına kadar (onsekiz dahil) çocuk ve genç işçilerin işe alınmalarından önce işyeri hekimi, işçi sağlığı dispanserleri, bunların bulunmadığı yerlerde sırası ile en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu, sağlık ocağı, hükümet veya belediye hekimlerine muayene ettirilerek işin niteliğine ve şartlarına göre vücut yapılarının dayanıklı olduğunun raporla belirtilmesi ve bunların onsekiz yaşını dolduruncaya kadar altı ayda bir defa aynı şekilde doktor muayenesinden geçirilerek bu işte çalışmaya devamlarına bir sakınca olup olmadığının kontrol ettirilmesi ve bütün bu raporların işyerinde saklanarak yetkili memurların isteği üzerine kendilerine gösterilmesi zorunludur. Sosyal Sigortalar Kurumu işe ilk giriş muayenesini yapmaktan kaçınamaz.

Çeşitli yönetmelikler

MADDE 89. - Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı;

a) Ağır ve tehlikeli işlerden başka işler için de işçilerin işe başlamadan hekim muayenesinden geçirilmelerini,

b) Bazı işlerde çalışan işçilerin belirli sürelerde genel olarak sağlık muayenesinden geçirilmelerini,   

c) Çeşitli veya bir kısım işlerde çalışan işçilerin sağlık durumlarının aksaması, yaptıkları işin ürünlerine ve genel sağlığa yahut birlikte çalıştıkları öteki işçilere zararlı olursa, bu gibilerin o işlerden çıkarılmalarını,

d) Ne durumda ve ne gibi şartları haiz olan işyerlerinde banyo, uyku, dinlenme ve yemek yerleri ile işçi evleri ve işçi eğitimi yerleri yapılmasını,

Öngören yönetmelikler hazırlayabilir.

 

Yukarıdaki maddeler 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayınlan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile  yürürlükten kaldırılan kaldırılmıştır.

Yürürlükten kaldırılan hükümler

MADDE 37 4857 sayılı Kanunun aşağıdaki hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır:

a) 2 nci maddesinin dördüncü fıkrası.

b) 63 üncü maddesinin dördüncü fıkrası.

c) 69 uncu maddesinin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları.

ç) 77, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 95, 105 ve geçici 2 nci maddeler.

4857 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde yer alan “İş sağlığı ve güvenliği hükümleri saklı kalmak üzere ifadesi ile 98 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan 85 inci madde kapsamındaki işyerlerinde ise çalıştırılan her işçi için bin Yeni Türk Lirası, ifadesi metinden çıkartılmıştır.

İş Kanunun 85. ve 86. Maddeleri hangi işlerin ağır ve tehlikeli işler sayılacağı ve bu işlere girecek işçilerin hangi usul ve esaslar ile sağlık raporu alacağını belirtir Ağır ve Tehlikeli işler Yönetmeliğinin yürürlüğüne yetki veren maddeler olduğu için, iptalleri ile Ağır Ve Tehlikeli işler yönetmeliği de mülga yani geçersiz duruma düşmüştür.

 

Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği:

Sağlık Raporu

Madde 5 – (Değ. 7/3/2010-27514 S.R.G.) Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılacak işçiler (kadınlar dahil) ile 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç işçilerin işe girişlerinde, işin niteliğine ve şartlarına göre bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının fizik muayene ve gerektiğinde laboratuvar bulgularına dayanılarak hazırlanan hekim raporu ile belirlenmesi zorunludur. İşin devamı süresince de bu işlerde çalıştırılmalarında bir sakınca olmadığının 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç işçiler için en az 6 ayda bir, diğerleri için de en az yılda bir defa hekim raporu ile tespiti zorunludur. Bu raporlar işyeri hekimi, işyeri sağlık ve güvenlik birimi, ortak sağlık ve güvenlik birimi, işçi sağlığı dispanserleri, bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu, Sağlık Ocağı veya 24/11/2004 tarihli ve 5258 sayılı Aile Hekimliği Pilot Uygulaması Hakkında Kanun gereği sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi, Hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir.

Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belirlenen Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacaklara Ait İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu örneği EK-II de verilmiştir.

Sağlık raporu alınmamış herhangi bir işçinin ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması yasaktır. İşçilerin gerek ilk işe girişlerinde gerekse periyodik muayenelerinde belirlenen sağlık durumları ile diğer gerekli bilgiler bu raporlara işlenir.

Bu raporlar, teftiş esnasında İş Müfettişlerine her istenildiğinde gösterilmek üzere işveren veya yetkilisi tarafından, gizliliğine halel gelmeyecek bir surette işyerlerindeki özlük dosyalarının kişisel sağlık bölümünde saklanır.

İşyeri hekimi tarafından verilen rapora itiraz halinde, işçi en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu Hastanesi Sağlık Kurulunca muayeneye tabi tutulur. Verilen rapor kesindir.

İşyerinden ilişkileri kesilerek yeni bir işe giren işçilerin bu raporları veya örnekleri yeni işveren veya vekilinin isteği  halinde o işyerine gönderilir.

 

08.02.2013 tarih ve 28553 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan "Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönetmelik" ile Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği 30/12/2012 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır.

BÖYLELİKLE İŞE GİRİŞ MUAYENELERİ VE İŞE GİRİŞ RAPORLARININ AİLE HEKİMLERİ TARAFINDAN YAPILMASINA YETKİ VEREN TÜM MEVZUATLAR YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMIŞTIR.

8 Şubat 2013  CUMA

Resmî Gazete

Sayı : 28553

YÖNETMELİK

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından:

AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLER YÖNETMELİĞİNİN YÜRÜRLÜKTEN

KALDIRILMASINA DAİR YÖNETMELİK

MADDE 1 – 16/6/2004 tarihli ve 25494 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 2 – Bu Yönetmelik 30/12/2012 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 3 – Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.

 

---------------------------------------------------------------------------------------------

II. 6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE KANUNU İLE GETİRİLEN YENİ DÜZENLEMELER

 

30/06/2012 tarihinde 6331 sayılı Kanun ilk yayınlandığında 15. Maddesinde şu hükümler açıkça yer almakta idi:

Sağlık gözetimi

MADDE 15  (1) İşveren;

a) Çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar.

b) Aşağıdaki hallerde çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır:

1) İşe girişlerinde.

2) İş değişikliğinde.

3) İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde.

4) İşin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla.

(2) Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.

(3) Bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları, işyeri sağlık ve güvenlik biriminde veya hizmet alınan ortak sağlık ve güvenlik biriminde görevli olan işyeri hekiminden alınır. Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelere yapılır, verilen kararlar kesindir.

(4) Sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklı her türlü ek maliyet işverence karşılanır,çalışana yansıtılamaz.

(5) Sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatı ve itibarının korunması açısından sağlık bilgileri gizli tutulur.

Kanun'da yer alan "Bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları... işyeri ekiminden alınır" şeklindeki açık hükme uygun bir şekilde Aile Hekimlerinin işe giriş muayenesi yapmamaları ve işe giriş raporu tanzim etmemeleri üzerinde çeşitli resmi görüş yazıları yayınlanmaya başlandı.

Söz konusu görüş yazılarında 20/07/2013 tarihli İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğe, işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinin özellikli rapor niteliğinde olmaları ve "kamu sağlık hizmet sunucuları" dikkatleri çekmektedir.

20.07.2013 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik incelendiğinde şu noktalar göze çarpmaktadır:

 

İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri

GEÇİCİ MADDE 3  (1) 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 38 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin bir ve ikinci kısımlarında belirtilen işyerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği yönünden özellikli rapor niteliğinde olan işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri aynı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce olduğu gibi kamu sağlık hizmeti sunucuları tarafından düzenlenir.

İş Sağlığı ve güvenliği yönünden "özellikli rapor" niteliğinde olan işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinin "özellikleri" hakkında Yönetmelikte yapılan düzenlemeleri incelemek gerekir ise;

İşyeri Hekiminin Görevleri başlıklı 9. Maddesine bakacak olur isek işyeri hekimine Rehberlik, Risk Değerlendirmesi, Sağlık Gözetimi, Eğitim,bilgilendirme,Kayıt ve İlgili Birimlerle İşbirliği başlıklarında olmak üzere 5 ana görev verildiği görülmektedir.

Sağlık Gözetimi başlıklı c fıkrasına dikkat edilecek olur ise 4. Maddesinde şu çarpıcı ifadeye rastlanılmaktadır:

"Çalışanların yapacakları işe uygun olduklarını belirten işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi ile gerekli tetkiklerin sonuçlarını EK-2de verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek"

İşyeri hekimi "yapılacak işin" ne olduğunu bilmekle mükelleftir. Yani İşyeri hekimi işin ve işyeri ile ilgili olarak;

işyerinin tasarımı,

ergonomik ve psikososyal riskler ile çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerinin uygunluğu,

çalışma ortamındaki stres faktörleri,

 işyeri bina ve eklentilerinin genel hijyen şartları,

Sağlık sorunları  ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında ilişki

hakkında bilgi sahibi olmak ve bunları takip etmek ile mükelleftir.

Çalışanların sağlıklarının "yapacakları işe uygun olup olmadığı" yönünde tıbbi ve bilimsel kanaat vermesi gereken hekimin iş ve işyeri ile ilgili yukarıda belirtilen hususları bilmesi gerektiği şüphesizdir.

EK-2 belgesi de incelendiğinde çok ilginç başka hususlar ile karşı karşıya kalınmaktadır.

Söz konusu Belgenin "İŞE GİRİŞ/ PERİYODİK MUAYENE FORMU" şeklindeki başlığına dikkat edecek olur isek söz konusu muayenelerin sadece işe giriş için değil işin devamı süresince periyodik olarak yapılması gerektiği açıkça görülmektedir.

Belgenin devamında İşyerinin ünvanı,sicil numarası gibi işyerini tanıtıcı kimlik bilgilerinin yer aldığı görülmektedir. Söz konusu belgede işyerinde kaç kişinin çalışmakta olduğu, risk grubu gibi önemli bilgilerin de bulunmadığı görülmektedir.

En can alıcı nokta da Belgenin son sayfasında yer alan imza kısmı:

İMZA
Adı ve Soyadı:
Diploma Tarih ve No:
İşyeri Hekimliği Belgesi Tarih ve No:

Açıkça görüldüğü üzere 6331 sayılı Kanun'a bağlı yayınlanan Yönetmelikte dahi işyerinin ve işin özelliklerinin bilinmesi, bu bilgiye dayanılarak çalışanın sağlığının yapacağı işe uygun olup olmadığının bilimsel olarak tespit edilmesi gerektiği ve bunu yapacak olan kişinin bu yönde eğitim alan ve bilgi sahibi olan "İŞYERİ HEKİMİ"nin olması gerektiğinin altı çizilmektedir.

Diğer ilginç bir husus ta "kamu sağlık hizmeti sunucuları" meselesi :) İsterseniz bu meseleye daha sonra dönelim.

 

III.  10/09/2014 TARİHLİ TORBA YASA İLE GELEN DEĞİŞİKLİKLER

10/09/2014 tarih ve 6552 sayılı Torba Yasa ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 15. maddesinde değişikliğe gidildi.

3) (Değişik birinci cümle: 10/9/2014-6552/17 md.)Bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için ise kamu hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de alınabilir. Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelere yapılır, verilen kararlar kesindir.

Kanuna eklenen madde: 10’dan az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri

Bu hükmün mutlaka Yönetmelik veya Genelge ile açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Çünkü "ve" bağlacı kullanılarak ;

- 10'dan az çalışanı bulunan Çok Tehlikeli,Tehlikeli işyerleri
- Çalışan sayısına bakılmaksızın tüm Az Tehlikeli İşyerleri olarak Kanun maddesi yanlış yorumlanabilir.

Bu nedenle söz konusu cümlenin "10’dan az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri " olarak düzeltilmesi gerekmektedir.

Öte yandan önceki tarihlerde İl Halk Sağlığı Müdürlükleri ve Aile Hekimlerine yönelik verilen Görüş yazılarında işe giriş muayenelerinin "kamu hizmet sunucuları" tarafından yapılması yönünde ibareler bulunmakta ve Aile Hekimlerinin İşe Giriş Muayenelerini yapmaları gerektiği belirtilmekte idi.

Ancak son Kanun değişikliği ile Aile Hekimleri "kamu hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de alınabilir" şeklindeki hüküm ile "kamu hizmet sunucuları"ndan ayrı bir sınıfta değerlendirildiği açıkça görülmekte olup başka kafa karışıklığına neden olunmuştur. Aile Hekimlerinin "kamu hizmet sunucusu" olup olmadıkları hususunda da açıklayıcı bir yazı gerekmektedir.

 

Öte yandan ;

Yasa'da sağlık raporlarının işyeri hekimleri haricinde kamu hizmet sunucuları VEYA Aile Hekimlerinden de alınabileceği tanım olarak yer almasına rağmen, söz konusu işlemin hangi usul ve esaslarda yapılması gerektiğini düzenleyen herhangi bir Yönetmelik henüz yayınlanmamıştır.

İşyeri Hekimlerinin işe giriş muayeneleri ve sağlık raporu verme usul ve esasları 20.07.2013 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Söz konusu Yönetmeliğin EK-2 belgesinde de kullanılacak sağlık raporu formatı yer almaktadır.  Ancak Aile Hekimleri için herhangi bir düzenleme bulunmadığı için söz konusu Yönetmeliğin uygulanması hem hukuka aykırıdır hem de formun İşyeri Hekimi için tasarlanması münasebetiyle teknik olarak Aile Hekimlerince kullanılması mümkün değildir. (Bakanlıkça tanzim edilen hiç bir resmi evrakın inisiyatif ile değiştirilemeyeceğini hatırlatmak isteriz)

Konuyu özetlemek gerekir ise;

-10/09/2014 tarihine kadar Aile Hekimlerinin işe giriş/periyodik muayene yapmaları gerektiği yönündeki resmi görüş yazılarının hiç bir hukuki dayanağının olmadığı son kanun değişikliği ile bir kez daha ispatlanmıştır.

- Son Kanun değişikliği ile Aile Hekimlerine işe giriş/periyodik muayene yapmaları konusunda yetki verilmiştir. Ancak işyerinin ve işin özelliklerini bilmeyen, bu konuda herhangi bir eğitimi ve bilgi birikimi bulunmayan, Aile Sağlığı Merkezinde "Aile Hekimliği Hizmeti" sunan Aile Hekimlerinin "Çalışanların yapacakları işe uygun olduklarını belirten işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi yapmalarının tıbbi ve bilimsel bir tarafı bulunmamaktadır.

- Zaten hukuki statüleri tartışmalı olan Aile Hekimleri hakkında, söz konusu Kanun metninde yer alan ve Aile Hekimlerini "Kamu Hizmet Sunucuları" tanımından ayrı bir şekilde tarif eden hükümler, statü konusunu daha da içinden çıkılmaz bir hale getirmiştir.

- Yasa'da sağlık raporlarının işyeri hekimleri haricinde kamu hizmet sunucuları VEYA Aile Hekimlerinden de alınabileceği tanım olarak yer almasına rağmen, söz konusu işlemin hangi usul ve esaslarda yapılması gerektiğini düzenleyen herhangi bir Yönetmelik henüz yayınlanmamıştır. İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ve  EK-2  belgesi kullanılarak Aile Hekimlerinin sağlık raporu tanzim etmesi hukuka aykırı olduğu gibi teknik olarak ta mümkün değildir.

Gerek işçilerin sağlıklarının tehlikeye atılmaması, gerekse Aile Hekimlerinin yapmış oldukları veya yapacakları işe giriş muayeneleri nedeniyle hukuki sorunlar ile karşılamamaları için acilen Kanun değişikliği hakkında açıklayıcı bir Genelgenin yayınlanması gerektiğine inanmaktayız.

Konumuz ile ilgili Mevzuatlar:

4857 Sayılı İş Kanunu
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği / EK-1 (Çizelge) / EK-2 (Muayene Formu) (mülga)
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü (mülga)
Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik
Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelik

Özel Güvenlik Görevlilerinin "Özel Güvenlik Görevlisi Olur" ve "SSK'lı olabilir" raporları (mülga)

 

Yasal Uyarı: Bu sitede yer alan açıklamalar günlük uygulamalar için fikir verme amaçlı olup resmi hiç bir özelliği yoktur.
Sitemiz henüz tasarım aşamasındadır

 

Ana Sayfa / Aile Hekimliğinde günlük uygulamalar